سكنى گزيدند ، در آن استانها از مسيحيت به عنوان آيين مردم محل ياد شده و از پيروان سخن نرفته است . در استانهاى غرب ايران ، مسيحيت نسطورى پيروز شده بود . پيروان اين آيين در امپراتورى روم تحت پيگرد قرار داشتند ، چون نسطوريان در ايران همانند روم شرقى تحت تعقيب قرار نداشتند و نفى بلد نمىشدند ، لذا فرقه نسطورى در ايران نسبت به ديگر فرقه‌هاى مسيحى برترى يافت و متعاقب آن نسطوريان و پيروان ديگر فرقه‌هاى مسيحى از راههاى بازرگانى كه در اختيار ايرانيان بود بهره جستند . بدين روال مسيحيت به آسياى مركزى ، چين و هند نيز نفوذ كرد . در ارمنستان فرقهء مسيحى ديگرى پديد آمد . كليساهاى ارمنى در آلبانيا فعاليت داشتند ، ولى آيين نسطورى در آلبانيا نيز رواج داشتند . در كليساهاى ايران دوبار ، در سالهاى 544 و 553 از اسقف شهر بيلقان ( بيلگان ) در محل تلاقى رود ارس به كر كه بخشى از سرزمين آلبانيا بود ياد شده است . ما مىدانيم كه درست در اواخر قرن ششم و آغاز قرن هفتم دودمانى آلبانيايى با اصليت ايرانى بار ديگر در آلبانيا قدرت را در دست گرفت . اين همان دودمان ايرانى مهرگان است . سردودمان آن به نام مهر در اغتشاشهاى ايران حدود سال 590 ميلادى شركت داشت . او مىخواست به نزد خزران برود ، ولى او را متقاعد ساختند تا در آلبانيا باقى بماند . وى فرمانرواى اين سرزمين شد . قابل توجه اينكه ، اين فرمانرواى آلبانيا كه خود از دودمان ساسانى بود ، بدون توجه به منشأ دودمانى ساسانى خود ، آيين مسيح را پذيرا گشت . پس از چندى دولت ساسانى منقرض شد و حاكميت در دست فاتحان عرب قرار گرفت . در تاريخ سلسلهء ساسانيان زوال تدريجى وجود نداشت . در اينجا ما همان چيزى را مىبينيم كه در تاريخ امپراتورى آلمان در سالهاى اخير شاهد آن بوده‌ايم و آن شكوفايى فراوان و پيروزيهاى جنگى پيش از بروز فاجعه است . نظير چنين واقعه‌اى در آغاز سالهاى 620 ميلادى در ايران روى داد . سپاهيان ايران كنستانتينوپوليس ( قسطنطنيه ) را به محاصره گرفتند ، سوريه و مصر و تمام قلمروى آسيايى امپراتورى روم شرقى به تصرف آنان درآمد . متعاقب آن روميان پيروز شدند سپس زوال دولت ساسانى و فتوحات عرب آغاز گرديد . آخرين سالهاى جنگ بيزانس و ايران بر مناطق قفقاز نيز مؤثر افتاد . با وجود رواج آيين مسيح ، مناطق مسيحىنشين مزبور مورد هجوم دشمنان قرار گرفت . در اين ماجرا